گزارش کامل همایش بین المللی «اندیشه های علامه طباطبایی در تفسیر المیزان»؛تمدن سازی نیازمند تفسیرهای اصیل است

بخش خبری
۹ آذر ۱۳۹۳

Hamayesh-Allamehاشاره: همایش بین المللی «اندیشه های علامه طباطبایی در تفسیر المیزان»، روز پنجشنبه۲۲/۸  با پیام حضرت آیت الله جوادی آملی و سخنرانی آیت الله مصباح یزدی آغاز شد و روز جمعه به کار خود پایان داد. دومین روز از همایش بین المللی اندیشه های علامه طباطبایی در المیزان از صبح روز جمعه در موسسه امام خمینی(ره) آغاز شد و این همایش جمعه شب در دارالقرآن علامه طباطبایی که پیش از این منزل این مفسّر بزرگ بوده است با سخنرانی حضرت آیت الله العظمی سبحانی به کار خود پایان داد. در این همایش دو روزه حضرات آیات اعرافی ،  استادی ، آصفی و حجج اسلام دکتر احمد واعظی و رجبی ایراد سخنرانی کردند. همچنین ۵۵ مقاله برگزیده از ۵۸۰ مقاله ارسال شده به دبیرخانه، در قالب کمیسیون های تخصصی «هستی شناسی و معرفت شناسی»، «قرآن شناسی و حدیث شناسی»، «دین شناسی»، «مطالعات علوم انسانی»، «مطالعات علوم اجتماعی»، «مقالات عربی» و «مقالات انگلیسی»، توسط اندیشمندان و پژوهشگران  ایرانی و غیر ایرانی حوزه و دانشگاه ارائه شد.

 

 

  • آیت الله جوادی آملی: علامه طباطبایی از احیاگران علوم الهی بود.

آیت الله عبد الله جوادی آملی، از مراجع تقلید، در پیامی به همایش بین المللی «اندیشه های علامه طباطبایی در تفسیرالمیزان»، با اشاره به جامعیت شخصیت علمی و اخلاقی علامه طباطبایی، گفت:«مرحوم علامه طباطبایی علم را با برهان، استدلال و عمل صالح احیا کرد. ایشان در روش های تجربی، نیمه تجربی و ریاضیات غنی و قوی بودند، در منطق قوی بود و اصرار داشت که برهان خواندنی است؛ تلاش طلاب نیز باید برای احیای علوم الهی باشد.» این مفسر قرآن افزود:«این بزرگوار در بخش های گوناگون روش های معرفتی جامع بودند … جامعیّت مرحوم علامه این بود که بین سرشت عقلی و سرشت تعبّد، جمع کردن بسیار سخت است؛ کسی که سرشت او عقلانی است با برهان زندگی می کند، این شخص متعبّد باشد خیلی سخت است.» این مرجع تقلید تأکید کرد:« با شمشیر نمی شود دین را زنده کرد، با قلم باید دین را زنده کرد که ذات اقدس الهی به قلم و مکتوبِ قلم سوگند یاد کرد و مرحوم علامه طباطبایی جزو احیاگران علوم الهی بود.»

 

 

 

  • آیت الله مصباح یزدی: تفسیر قرآن به قرآن علامه برای مقابله با انحرافات بود.

آیت الله محمدتقی مصباح یزدی، رئیس مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)، نیز در این همایش سخنرانی کرد. به گزارش خبرگزاری حوزه، این استاد فلسفه با اشاره به احساس خطر علامه طباطبایی نسبت به برداشت های یک جانبه و هدفمند از تعابیر بلند قرآن کریم گفت: «انگیزه مرحوم علامه برای نوشتن این تفسیر، بسیار مهم است و باید آن را بررسی کنیم … در طول تاریخ هر گروهی نیازهای خود را به قرآن ارائه و بر حسب نیازهای خود از قرآن استفاده کرده است؛ پس از انتشار کتب یونانی و ورود اندیشه های فرهنگیِ غیر، از جمله هندی، نگاه های جدیدی شکل گرفت.

در دو قرن اخیر نیز پیشرفت علوم مادی و مسائل انسانی، که در مغرب زمین ایجاد شد، پرسش های جدیدی را برای مسلمانان به وجود آورد که باعث ایجاد گرایش های جدید شد … مرحوم علامه یک وجه مشترک برای همه اینها بیان می کنند و آن این که، نوعی تفسیر به رأی در همه این مذاهب وجود دارد؛ یعنی آن ها سعی می کردند آیات را بر اساس نظریه مورد پسند خود تفسیر کنند… بیشترین عاملی که باعث شد مرحوم علامه بحث های تفسیری را آغاز کنند، همین انحرافات بود. در واقع تفسیر قرآن به قرآن علامه برای مقابله با انحرافات بود.»

عضو مجلس خبرگان رهبری تأکید کرد:« … مرحوم علامه احساس خطر کردند و به همین دلیل به سمت تفسیر رفتند؛ ایشان به دنبال استفاده از یک روش متقن بودند که از این لغزش ها در امان باشند … مرحوم علامه همیشه بیان می کردند که این روش را از روش اهل بیت(ع) الهام گرفته  اند و به همین دلیل، آیات را با آیات دیگر تفسیر می کردند. این روش برای رفع ابهام از برخی مفاهیم آیات بود که از سخنان خود ایشان استفاده می شود و بزرگ ترین ویژگی تفسیر المیزان همین مسئله است.»

 

 

  • آیت الله اعرافی: تمدن سازی نیازمند تفسیرهای اصیل است.

همچنین، آیت الله علیرضا اعرافی، رئیس جامعهالمصطفی در سخنانی با اشاره به نیاز امروز جامعه اسلامی به یک نگاه نو به قرآن با تکیه بر علوم تفسیری اظهار کرد:« در میان همه تلاش هایی که در دوره معاصر در تفسیر به عمل آمده، روش تفسیری علامه طباطبایی مبتنی بر روش شناسی بسیار دقیق بوده است.» به گزارش ایسنا، این عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی افزود:« تمدن سازی در عرصه جهانی و پیشرو بودن در حوزه های تمدنی، علمی، سیاسی و اجتماعی، نیازمند تفسیرهای اصیل است که یکی از برجسته ترین ِ آن ها تفسیرالمیزان مرحوم علامه طباطبایی است.» وی تصریح کرد:« موج تفکر عالیِ حکمتِ متعالیه و تحولاتِ دانشِ اصول از یک طرف و از سوی دیگر، پرسش های جدید، به علت تحولات دنیا، باعث بیداری و توجه بیشتر علمای دینی شد و علامه نیز متأثر از مجموعه این شرایط بود … ایشان تفسیر قرآن به قرآن را برجسته و یا ابداع و مباحث لغت شناسی، سیاق و تطبیق و قواعد عقلی و تکیه بر ظهور ناب آیات را با استفاده از تجربیات پیشین تنظیم کرد.»

 

 

  • حضرت آیت الله سبحانی: علامه طباطبایی روایات را از تفسیر جدا نکرده است.

حضرت آیت الله العظمی سبحانی گفت: علامه معتقد بود در مجملات قرآن نمی توانیم از پیش خودمان سخن بگوییم بلکه باید حتما به روایات مراجعه کنیم و در آیات متشابه هم راه کشف در خود قرآن است.
این مرجع تقلید در همایش بین المللی اندیشه های علامه طباطبایی در المیزان که جمعه شب در دارالقرآن علامه طباطبایی برگزار شد اظهار کرد: سخن گفتن درباره علامه طباطبایی کار آسانی نیست زیرا شخصیت محدودی ندارد که انسان بتواند در مورد یک جانب از جوانب شخصیت ایشان سخن بگوید.
او افزود: او غالبا در همه علوم اسلامی یا متخصص بود یا مشارکت کننده و کمتر علمی است که علامه در مورد آن بی نظر باشد.
آیت الله سبحانی با بیان اینکه ائمه اطهار(ع) حصن و حصاری برای پاسداشت اسلام هستند گفت: دین خدا گوهری گرانقیمت است که سارقانی دارد بنابراین باید شخصیت هایی باشند که در مقابل دزدان ایستادگی کنند.
این مرجع تقلید با بیان اینکه مراجع تقلید و علمای اسلام هم به پیروی از ائمه اطهار(ع) به پاسداری از مرزهای اسلام مشغول بوده اند خاطرنشان کرد: علمایی مانند شیخ صدوق، شیخ مفید و دیگر دانشمندان مسلمان و شیعه در این زمینه تلاش های فراوانی داشته اند.
او ادامه داد: کتاب های شیعی در دوره های مختلف را می توان دژهای محکمی در برابر شبهات دشمنان که همواره مطرح می شدند دانست زیرا علمای ما در هر زمانی برای اینکه با شبهات مبارزه کنند و از اسلام پاسداری نمایند به کارهای علمی می پرداختند.
آیت الله سبحانی علامه طباطبایی را مصداق حدیثی دانست که ائمه و علما را حصن و محافظت کننده از اسلام می داند و افزود: روزگاری بود که سفارت آمریکا کتابی برای ضرر رساندن به دین با عنوان «نگهبانان سحر و افسون» منتشر کرده و علما را ساحر نامیده بود به همین دلیل علامه جمعی را گرد آورد تا آنها کتاب های مادیون را بخوانند و سپس اثری درخشان یعنی «اصول فلسفه و روش رئالیسم» به رشته تحریر درآمد.
استاد حوزه علمیه قم با اشاره به شروع نگارش و تدریس تفسیر در قم توسط علامه طباطبایی عنوان داشت: هنگامی که ایشان در تبریز سکونت داشت شخصی دارای افکار وهابی گری بود و بر اثر مطالعه المنار به این نتایج رسیده بود و به همین دلیل روایات را در تفاسیر رد می کرد، علامه طباطبایی درصدد بود تفسیری بنویسد و پاسخ آن فرد را بدهد.
او خاطرنشان کرد: برخی تفسیر قرآن به قرآن را نوعی اشکال و بی توجهی به روایات می دانند ولی این امر اشتباه است زیرا علامه معتقد بود در مجملات قرآن نمی توانیم از پیش خودمان سخن بگوییم بلکه باید حتما به روایات مراجعه کنیم و در آیات متشابه هم راه کشف در خود قرآن است بنابراین روایات را نخواسته از قرآن جدا کند بلکه از تفسیر به نحوی جدا کرده تا بتواند درباره این روایات مستقلا سخن بگوید.
آیت الله سبحانی با تاکید بر اینکه می توان از دل المیزان یک تفسیر موضوعی استخراج کرد گفت: علامه همچنین از نظر مسائل ولایی بسیار بزرگوار است و کمتر کسی از نظر ولایت به ایشان می رسد؛ لازم است بحث های ولایی ایشان استخراج شود.
این مرجع تقلید عنوان داشت: یکی از خدمات علامه طباطبایی، نشر قلم در حوزه های علمیه است؛ تا آن زمان توجه به قلم کمتر بود ولی ایشان جمعی را تشکیل دادند و آنها را تشویق کردند تا مقالاتی بنویسند و در مجلات منتشر کنند.

 

 

 

  • آیت الله استادی: المیزان به معنای واقعی تفسیری اجتهادی است.

آیت الله استادی گفت: تفسیر اجتهادی به معنای واقعی کلمه همان المیزان است اما نباید با وجود این تفسیر بزرگ، کار را تمام شده انگاریم.
 عضو شورای عالی حوزه های علمیه در همایش بین المللی اندیشه های علامه طباطبایی در المیزان که جمعه شب در دارالقرآن علامه طباطبایی برگزار شد اظهار داشت: باید در ابعاد مختلف نسبت به بررسی المیزان اقدام کنیم؛ یکی از این ابعاد، تاثیری است که این تفسیر بر حوزه های شیعی می گذارد.
او افزود: المیزان دارای امتیازاتی است که بخشی از آنها مربوط به شخصیت علامه طباطبایی است ولی برخی از خصوصیات آن هم در ارتباط با مبانی روشنی است که این شخصیت برجسته برای نگارش تفسیر خود مورد استفاده قرار داده است.
استادی با بیان اینکه در سراسر المیزان مطلبی پیدا نمی کنیم مبنی بر اینکه چون علامه عارف بود بر خلاف مبانی تفسیری چیزی بگوید خاطرنشان کرد: علامه با اینکه در علوم مختلف دست داشت ولی تفسیر را با آنها مخلوط نمی کرد.
عضو شورای عالی حوزه های علمیه عنوان کرد: بسیاری از تفاسیر چنین لغزش هایی دارند اما علامه حتی اصطلاحات را هم در کار تفسیر وارد نکرد.
او با اشاره به مفهوم آیات متشابه خاطرنشان کرد: برخی می گویند اگر احتمالات متعددی در مورد معنی و تفسیر یک آیه وجود داشته باشد آن بخش از قرآن آیه متشابه است ولی علامه این رسم را به هم زد به گونه ای که نه اقوال را کنار گذاشته و نه همه آنها را به صورت کامل پذیرفته است بلکه اقوال را بیان می کند و سپس درست بودن یا نادرست بودن آنها را برای مخاطب شرح می دهد.
استادی این امر را جزو امتیازات برجسته المیزان دانست و بیان داشت: برخی تفاسیری که پس از المیزان هم به رشته تحریر درآمده اند گرفتار این مشکل هستند که ابتدا اقوال مختلف را بیان و سپس موضوع را رها می کنند.
استاد حوزه علمیه قم با تاکید بر درس آموزی مفسران و حتی سخنرانان مذهبی از المیزان و شیوه کار علامه طباطبایی گفت: علامه با اینکه احتیاط فراوانی در کار خود داشت ولی مخاطب را رها نمی کرد.
او ادامه داد: علامه معتقد بود استفاده از قرآن تمام نشده است لذا لازم است هر روز بر روی این کتاب آسمانی کار شود و نگوییم چون المیزان نوشته شده دیگر کار تمام است و نباید اقدامی کرد.
استادی افزود: علامه از روایات در تفسیر صرف نظر نکرده ولی گاهی در برخی موارد استدلال کرده است که آیه ای با قرآن سازگاری دارد یا مفسر آن هست یا خیر لذا تفسیر اجتهادی به معنای واقعی کلمه همان المیزان است.

 

 

  • آیت الله آصفی: خداوند بینش اشهادی را در عقل و فطرت و دل انسان قرار داده است

آیت الله محمدمهدی آصفی به روش علامه طباطبایی در تفسیر آیات قران کریم با استفاده از مبنا و بناء اشاره کرد و در مقام مصداق به بیان آیه ۲۱ سوره حجر و آیه میثاق و نظر علامه طباطبایی در این باره پرداخت و گفت: اشهاد و شهادتی که در آیه میثاق مدنظر است در نظر علامه طباطبایی بینشی است که خداوند درون انسان در سه نقطه عقل و فطرت و دل انسان قرار داده است لذا آن بینش، دعوت ربوبیّت را اجابت می کند و این بینش و اقرار در نشئه ملک است.
رئیس مجمع اهل البیت عراق در دومین روز از همایش بین المللی اندیشه های علامه طباطبایی در تفسیر المیزان که در نوبت صبح در تالار موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) برگزار شد، به بیان سخنان خود با عنوان«مبانی تفسیر المیزان در آینه آیات قرآن» پرداخت و اظهار داشت: کسانی که با تفسیر المیزان آشنایی دارند می دانند در این تفسیر، آیاتی به عنوان مبنا قرار می گیرد و تا آن آیات مبنا را نخواند و نظر علّامه طباطبایی را در این باره نداند، نمی تواند آیاتی را که با این مبنا تفسیر کرده اند، بشناسد.
او به نمونه ای از آیات مبنا و بناء در المیزان اشاره کرد و افزود: در خلال مطالعات تفسیر المیزان آیه ۲۱ سوره حجر به عنوان آیه مبنا بسیار مورد استناد علامه قرار گرفته است و آیات ۱۷۲ و ۱۷۳ سوره اعراف که به عنوان آیات میثاق شناخته شده است، آیه بناء است.
آصفی در مورد تفسیر آیه میثاق گفت: بین مفسّرین معروف این است که خداوند قبل از خلقت انسان، انسانها را به صورت ذرّه ذرّه در فضایی منتشر کرد و  آن ذرّات هرکدام یک فرد بود. در ان زمان هر انسان به عنوان ذرّه ای در فضا بود و خداوند ذرّه ها را مورد خطاب قرار داده و آنها به ربوبیّت خداوند گواهی دادند و خداوند آنها را بر حذر می دارد که در روز الست پیمان عبودیتی که با خدا بستند فراموش نکنند.
او با بیان اینکه این تفسیری است که هم مفسّرین اهل تسنن و هم مفسرین تشیّع به ان تمسک می کنند، بیان کرد: این تفسیر ضعیف به نظر می رسد چون آن گواهی که در عالم بالا دادیم را کسی به یاد ندارد لذا خداوند در مورد روزی که به یاد نداریم مواخذه نمی کند.
رئیس مجمع اهل البیت عراق تصریح کرد: این تفسیر مبتنی بر یکدسته از روایاتی است که برخی عامّی و ضعیف است و نمی توان به آنها تکیه کرد.
او به تفسیر علامه طباطبایی در مورد آیه میثاق پرداخت و گفت: علامه طباطبایی معتقد است انسان هم منشا ملکوتی دارد و هم نشات ملکی. و عهد و پیمانی که از انسان گرفته شده است در نشات ملکوتی بوده است و این پیمان در عقل و فطرت و دل انسان مستقر است.
آصفی ادامه داد: اگر این دل و فطرت و عقل با حجابهای تعلّق به دنیا، محجوب از آن پیمان نشود در درون فطرت ما نهفته است مگر آنکه تعلّقات دنیا این سه منبع را کور کرده باشد.
او توضیح داد: علامه طباطبایی برای اثبات این مطلب خوانندگان را به آیه ۲۱ سوره حجر حواله می دهد که می فرماید خزائن همه چیز نزد خداوند است یعنی افراد انسان هم مشمول اشیاء می شوند و لذا خزائن اشیاء در عالم ملکوت نزد خداوند است.
رئیس مجمع اهل البیت عراق با اشاره به تنزّل انسان از ملکوت به ملک گفت: اولا این نشئه محدود است، ثانیا تدریجی است یعنی از قوه به فعل در آمدن و به تکامل رسیدن تدریجی صورت می گیرد و ثالثا نشئه ملکوت، محیط بر این نشئه ملکی است.
او ابراز کرد: علامه طباطبایی نشات دوگانه ملکوتی و ملکی را را از «عنده خزائنه» و«ان من شیء» استنباط می کند و معتقد است این تنزّل، تنزّل رتبی است و همچنین تفکیک اشیاء در این نشئه ممکن است.
آصفی تاکید کرد: علامه طباطبایی معتقد است که اولا خطابی از سوی خداوند در کار نبوده است و مرحوم شیخ مفید هم این اعتقاد را دارد. ثانیا مقصود از اشهاد و شهادت بینشی است که خداوند درون انسان در سه نقطه عقل و فطرت و دل انسان قرار داده است لذا آن بینش، دعوت ربوبیّت را اجابت می کند و این بینش و اقرار در نشئه ملک است.
او تصریح کرد: اگر این سه منبع را انسان از روی هوا و هوس و گناهان و علائق دنیوی خلاص کند و خود را برهاند، آن گواهی را درون عقل و فطرت و دل خود دارد.

 

 

 

  • «عدالت از دیدگاه علامه طباطبایی» مقاله ای از دکتر احمد واعظی  رئیس دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم

حجت الاسلام والمسلمین دکتر احمد واعظی  با ارئه مقاله ای با عنوان «عدالت از دیدگاه علامه طباطبایی» همایش بین المللی اندیشه های علامه طباطبایی در تفسیر المیزان آورده است :
حجت الاسلام والمسلمین احمد واعظی مناقشات در مورد نظریه عدالت علامه طباطبایی را ناصحیح دانست و گفت: ایشان این تحلیل از ارزشمندی عدالت را در سطح شعور اجتماعی مطرح می کند یعنی بشر فارغ از هر دین و مذهب و رتبه از کمال روحی، در سطح نازل شعور اجتماعی به این درک می رسد.
 رئیس دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم در دومین روز از همایش بین المللی اندیشه های علامه طباطبایی در تفسیر المیزان که در نوبت صبح در تالار موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) برگزار شد، به ارائه مقاله خود پیرامون عدالت از منظر علامه طباطبایی پرداخت.
او اینگونه سخنان خود را آغاز کرد: بحث در باب عدالت غیر از عدالت اجتماعی است ممکن است برخی صاحبنظران در مورد عدالت اجتماعی تحقیقی ارائه نکرده باشند اما در مورد عدالت بحثهایی کرده باشند. حتی در ماتب فلسفی و سیاسی نقطه نظراتی داریم که به ارزشمندی و فضیلت عدالت باورمندند اما به عدالت اجتماعی باورمند نیستند مانند لیبرالهای کلاسیک یا اختیارگرایان معاصر.
اما نکته دوم این است که به چه نحوی علامه طباطبایی ر یک نظریه پرداز عدالت بدانیم. در مورد نظریه پردازی عدالت دو تفسیر داریم؛ در تفسیر مضیّق اگر صاحبنظری در مورد عدالت اجتماعی، اصول عدالت، نحوه تحقق عدالت اجتماعی و شاخص های عدالت و فضایل اجتماعی و عدالت در حوزه های مختلف زندگی نظریه پردازی جامعی ارائه کرده باشد، نظریه پرداز عدالت نام می گیرد.
در تفسیر موسع از نظریه پردازی عدالت، هر متفکری که در بخشهایی از حوزه عدالت پژوهی سخن گفته باشد، نظریه پرداز عدالت شمرده می شود ولو به صورت جامع و گسترده در حوزه عدالت سخن نگفته باشد.
علامه طباطبایی نظریه پرداز عدالت در تفسیر موسع است چون ایشان در چهار محور حوزه عدالت از قبیل مفهوم عدالت، تعریف عدالت اجتماعی، ضرورت عدالت و منشا ارزشمندی عدالت هم در المیزان و هم در اصول فلسفه و روش رئالیسم بحث کرده است .
علامه طباطبایی راجع به کلان پروژه های عدالت بحثی نکرده است، مثلا راجع به معیارها و شاخصهای عدالت اجتماعی و نسبت بین فضیلت و عدالت بحث نکرده است یعنی مانند هر متفکر دیگری بخشهایی را مغفول گذاشته و بخشهایی را بحث کرده است. برخی از بحثهای علامه طباطبایی در حوزه عدالت اعتراضاتی را برانگیخته و سبب مناقشاتی حتی در بین شاگردان ایشان از جمله مرحوم شهید مطهری شده است که این دیدگاه را مورد نقد قرار داده است.
علامه طباطبایی در باب اینکه ضرورت عدالت و منشا اذعان و تصدیق ما به ارزشمندی عدالت چیست نظر خاصی دارند به این صورت که نظر ما به ضرورت عدالت و ارزشمندی عدالت را به استخدام گری انسان بر می گرداند پس انسان به طور طبیعی به دنبال سود خود از دیگران است و برای رسیدن به سود خود، سود دیگران را می خواهد. یعنی انسان به این شعور می رسد اگر می خواهم به نیازهای خود دست پیدا کنم پس باید اجازه دهم دیگران هم به سود خود برسند.
در این نظریه انسان از اعتبار استخدام به اعتبار اجتماع می رسد و از سود خود به عدل اجتماع می رسد. اینجا حسن عدالت و قبح ظلم را اعتبار می کند. با این بیان علامه حسن عدالت و قبح ظلم امری اعتباری می شود.
پیوند زدن عدالت به اعتباریات و استخدام گری انسان از نظر مشهور سه مورد مناقشه برانگیز دارد؛ اول اینکه انسان دیگر مدنی الطبع نمی شود بلکه مدنی بالاضطرار می شود ثانیا دیگر عدالت، فضیلت نیست بلکه اضطرار اجتماعی است. سوم آنکه دیگر عدالت فضیلت و ارزش فی نفسه نمی شود بلکه ارزش ابزاری پیدا می کند یعنی عدالت ارزشمند است چون ابزاری برای رسیدن به سود است.
به اعتقاد بنده این تصور از نظریه عدالت علامه و مترتب کردن این سه تالی فاسد صحیح نیست البته نه به این معنا که علامه این حرفها را نزده بلکه تمام سخن علامه در رابطه با عدالت و فضیلت عدالت این حرفها نیست بلکه سطحی از نظر علامه در رابطه با عدالت است نظیر تصور غلطی که عده زیادی کردند که مرحوم علامه در مقاله اعتباریات آنچه که در تحلیل اعتبار« باید و خوب» کند راجع همه بایدها و خوبهاست در حالیکه اینگونه نیست بلکه تحلیل علامه در مقاله اعتباریات راجع به باید و خوبی است که هر فاعل فعل ارادی قبل ازانجام فعل ارادی خود انجام می دهد.
مرور در مطالب علامه در جاهای مختلف به ویژه در تفسیر المیزان نشان می دهد که ایشان این تحلیل از ارزشمندی عدالت را در سطح شعور اجتماعی مطرح می کند یعنی بشر فارغ از هر دین و مذهب و رتبه از کمال روحی، در سطح نازل شعور اجتماعی به این درک می رسد.
چون علامه تصریح می کند که انسان در سطح شعور اجتماعی دسترسی به اخلاق فاضله ندارد. در جای دیگر مرحوم علامه تصریح می کند که توحید و عدل و قسط از امور فطری است ایشان در جای دیگر برای عقل عملی بشر که حسن و قبح را درک می کند دو سطح قائل است؛ عقل عملی که در همه انسانها بالفعل و عقل عملی منبعث از احساسات انسان است . این سطح از عقل عملی کهمنبعث از احساسات شهواتی و غضب انسان است همان سطح عقل عملی است که به این سطح از عدل می رسد یعنی عدل اعتباری اجتماعی عدلی است که عدلهای عملی انسان که شعورهای اجتماعی شکل گرفته بر اساس احساسات شهوی و غضبی است به آن ناطق است.
مرحوم علامه سطح بالقوه ای از عقل عملی مطرح می کند که منبعث از نفس ناطقه قدسیه انسان است. این عقل عملی البته در افراد بسیاری بالقوه است. از قضا مرحوم علامه تصریح می کند که کار وحی کمک به فعلیت بخشیدن این حکمت و عقل عملی است. یعنی در همه انسانها عقل عملی منبعث از نفس ناطقه قدسیه وجود ارد که فضائل اخلاقی منسوب به آن است.
لذا من اشکالات سه گانه مذکور در بالا را متوجه علامه نمی دانم بلکه ایشان در سطح نازله شعور اجتماعی و مرتبه بالفعل عقل عملی است این تحلیل را می کند اما فضیلت عدالت نه به مثابه ابزار برای تمشیت امور اجتماعی بلکه به عنوان فضیلت اخلاقی چیزی است که نفس ناطقه قدسیه به آن رسیده است.

 

 

 

 

  • دکتر علی رمضان الاوسی پژوهشگر مسلمان انگلیسی: آراء اجتماعی علامه طباطبایی برای نسل جوان بازخوانی شود.

پژوهشگر مسلمان انگلیسی و استاد دانشگاه لندن معتقد است: جامعه امروز و نسل جوان امروز نیازمند بازخوانی آراء اجتماعی علامه است چرا که انها در غرب با بحران هویت مواجه هستند.
دکتر علی رمضان الاوسی امروز در همایش بین المللی اندیشه های علامه طباطبایی در تفسیر المیزان کهدر موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره) برگزار شد، اظهار داشت: بیش از ۳۷ سال است که با المیزان زندگی کردم و رساله دوره کارشناسی ارشد خود را با عنوان علامه طباطبایی و روش ایشان در المیزان نوشته و به این ترتیب توانستیم المیزان را وارد دانشگاه مصر کنیم.
او اندیشه های اجتماعی علامه را یکی از شاخصه های المیزان برشمرد و افزود: یکی از ویژگی های المیزان این است که به ابعاد اجتماعی قرآن اشاره می کند و ما امروز نیازمند آن هستیم که آرای اجتماعی علامه را برای نسل جوان و جامعه امروز بازخوانی کنیم.
این استاد دانشگاه انگلیس تصریح کرد: امروز زمانی است که می توان با زبان قرآن صحبت کرد. از سوی دیگر فرزندان شما در غرب با بحران هویت مواجه هستند و از شما می خواهند با تکیه بر اندیشه های اجتماعی علامه طباطبایی به آنها مدد برسانید.
او در پایان ضمن اعلام آمادگی دانشگاه لندن، از برگزارکنندگان همایش دعوت کرد تا مشابه چنین همایشی در دانشگاه لندن برگزار شود.

 

 

  • شیخ السید برکه پژوهشگر فلسطینی: بازخوانی سوره فاتحه راه حل نجات امت اسلام از سردرگمی و اختلاف است

پژوهشگر فلسطینی معتقد است: راه نجات و رستگاری امت اسلامی از اختلاف و درگیری بازخوانی سوره فاتحه به عنوان در بردارنده اصول توحید، معاد و نبوت است.
شیخ السید برکه، پژوهشگر فلسطینی در همایش بین المللی اندیشه های علامه طباطبایی در تفسیر المیزان که در موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی برگزار شد، اظهار داشت: آیه ها و دلایل و آثار موجود در قرآن کریم و تفسیر المیزان قاطعانه بر این دلالت دارند که همه حقایق در این دو کتاب یک چیز است و آن لا اله الا الله است چون خداوند منبع وجود و سرچشمه زندگی است.
او ادامه داد: سوره فاتحه از اصل تضمین کننده فلاح و رستگاری انسان که همان توحید، معاد و نبوت است باز می گوید بنابراین تنها راه حل پیش روی امت اسلامی برای نجات از این سردرگمی و اختلاف و درگیری همین اصول باشد.
این پژوهشگر فلسطینی با اشاره به سخنی از امام راحل که فرمود«سر خود را زیر پایت قرار بده تا به عبودیت برسی»، گفت: به این وسیله است که از الله و به سوی الله سفری زیبا و صبغه الهی داشته باشیم. از این رو باید عرفان را دریابیم.

 

 

 

  • حجت الاسلام رجبی: آثار علامه طباطبایی برتری اندیشه اسلام را بر سایر تفکرات نشان می دهد.

حجت الاسلام والمسلمین رجبی گفت: امروزمسائل جدیدی پیدا شده اند که با مراجعه به آثار علامه طباطبایی متوجه می شویم کتاب ‌های ایشان برتری اندیشه اسلام را بر سایر تفکرات نشان داده است.
 دبیر علمی همایش بین المللی اندیشه های علامه طباطبایی در المیزان در مراسم اختتامیه این همایش که جمعه شب در دارالقرآن علامه طباطبایی برگزار شد با بیان اینکه دشواری مسیر برگزاری همایش مذکور آنقدر زیاد بود که گاهی خسته می ‌شدیم اظهار داشت: با این حال همواره و در سختی های مختلف شاهد بودیم که عنایات علامه نصیب حال ما می شود و به این ترتیب کار را به سرانجام رسانیدم.
او افزود: شخصیت علامه طباطبایی آنقدر آشکار و جایگاه او آنقدر رفیع است که نیازی نیست توضیح چندانی درباره ایشان بدهیم؛ بزرگان ما می گویند نیازمند گذشت قرن ها هستیم تا همگان به اندیشه ‌‌های عمیق علامه پی ببرند.
رجبی با بیان اینکه شخصیت های بزرگی همچون آیت الله جوادی آملی و آیت الله مصباح یزدی می گویند در کمتر مسأله ای به المیزان مراجعه کرده ایم ولی پاسخ سوالات خود را نیافته ایم عنوان کرد: امروز هم مسائل جدیدی پیدا شده اند که با مراجعه به آثار علامه طباطبایی متوجه می شویم کتاب ‌های ایشان برتری اندیشه اسلام را بر سایر تفکرات نشان داده است.
قائم مقام موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی(ره) ادامه داد: تاکنون تفسیری به عظمت المیزان در تاریخ اسلام در میان شیعه و سنی به رشته تحریر در نیامده است ضمن اینکه این تفسیر، دارای خصوصیتی ممتاز است زیرا تمام ابعاد فکری و علمی علامه را نشان می دهد.
او با اشاره به این حقیقت که لمیزان تابلوی تمام‌ نمای شخصیت علامه طباطبایی است خاطرنشان کرد: علامه علاوه بر تفسیر به دیگر علوم از جمله ادبیات و فقه هم تسلط داشت و همین امر سبب جامعیت کامل المیزان شده است.
رجبی با تاکید بر نشر افکار و اندیشه ها و همچنین شیوه تفسیری علامه طباطبایی در دوران معاصر گفت: کمیته علمی همایش اندیشه های علامه در المیزان حدود ۷۰۰ محور تخصصی را مشخص کرد که می تواند راهنمای خوبی برای نگارش رساله‌ های سطح چهار حوزه به شمار می روند.
قائم مقام موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی(ره) بیان داشت: ۶۰۰ مقاله با موضوعات گوناگون به ترتیب در امور تفسیری، علوم انسانی و کلام به دبیرخانه همایش ارسال شد.
او با اشاره به تاکیدات همیشگی مقام معظم رهبری مبنی بر تولید علوم انسانی اسلامی افزود: ایشان بر استخراج مبانی این امر از قرآن هم تاکید داشته اند که این حجم از مقالات با موضوعات ذکر شده نشاندهنده عمل به فرمایشات ایشان است.
رجبی ادامه داد: ۱۴ پیش ‌همایش برای این همایش در ایران، لبنان و اندونزی برگزار شده‌ است و همچنین ۹ مورد سخنرانی و بیانات از آیات عظام در این همایش داشتیم؛ مقالات نیز در چهار مرحله مورد ارزیابی قرا گرفتند و در نهایت هم ۵۰ مقاله علمی – پژوهشی برای ارائه انتخاب شد.

 

 

 

  • مرتضی نجفی قدسی مدیر دارالقرآن علامه طباطبایی: خانه علامه به پیشنهاد آیت الله سبحانی به دارالقرآن تبدیل شد

در ادامه این همایش، مرتضی نجفی قدسی، مدیر دارالقرآن علامه طباطبایی هم طی سخنانی اظهار داشت: اولین بار آیت الله سبحانی پیشنهاد خریداری و بازسازی خانه قدیمی علامه را داد تا هم محلی برای تدریس و آموزش قرآن ایجاد و هم مقام علامه پاس داشته شود.
او افزود: وقتی این مرجع تقلید چنین پیشنهادی را داد تا وقتی که این کار صورت گرفت کمتر از ۲۴ ساعت طول کشید.
مدیر دارالقرآن علامه طباطبایی با بیان اینکه همایش اندیشه های علامه در المیزان نمادی از تاثیرگذاری بالای این دانشمند برجسته بر روی حوزه ‌های علمیه به شمار می رود خاطرنشان کرد: تا امروز جلسات و همایش ‌های تفسیری و قرآنی با حضور مراجع عظام تقلید در این مکان برگزار شده اند.
او ادامه داد: مراجع عظام تقلید عنایت ویژه ‌ای به این مکان دارند و در همان ابتدای امر در دارالقرآن علامه طباطبایی حضور یافتند.
نجفی قدسی با اشاره به تشکیل مجمع حافظان حوزوی به عنوان یکی از فعالیت ‌هایی که در این دارالقرآن انجام شده است گفت: از آیت ‌الله استادی هم خواسته ایم جلسه تدریس المیزان را در این مکان برگزار کند.

 

 

 

 

  • مرتضی خوش صحبت : تبیین اجمالی نظریه علامه طباطبایی(ره) در معاد جسمانی

در نوبت صبح دومین روز همایش بین المللی اندیشه های علامه طباطبایی در المیزان، مرتضی خوش صحبت به ارائه مقاله ای با عنوان«معاد جسمانی از منظر علامه طباطبایی با تاکید بر تفسیر المیزان» پرداخت.
وی با بیان این‌که علامه با وجود تخصص و نظریه‌پردازی در بسیاری از علوم معارفی درباره معاد جسمانی کمتر سخن گفته است، گفت: کمبود اطلاعات پیرامون نظریه علامه موجب شده است که مفسران و مروجان اندیشه‌های علامه تبیین‌های مختلفی از نظر ایشان درباره معاد جسمانی ارایه کنند که ما در این مقاله سعی کرده‌ایم با توجه به سخنان علامه در تفسیر المیزان و دیگر کتاب‌ها به صورت یک گزارش تحلیلی دیدگاه ایشان را بیان کنیم.
این محقق معارف قرآنی با اشاره به این‌که ساختار این مقاله در چهار بخش تنظیم شده است، اظهار داشت: ابتدا سه رویکرد و شش نظریه پیرامون معاد جسمانی را بیان کردیم و نظریات منکرین معاد جسمانی مانند برخی از فلاسفه مشاء، معتقدین به معاد جسمانی محض مانند برخی از متکلمین و قایلین به معاد جسمانی و روحانی را مورد بحث و بررسی قرار دادیم.
وی با بیان این‌که بین قایلین به معاد جسمانی و روحانی چهار نظریه وجود دارد، ابراز داشت: ابن سینا و خواجه نصیر معتقد به عود ارواح به ابدان هستند و شیخ اشراق نظریه تعلق روح به یک بدن مثالی بعد از مرگ را پذیرفته و ملاصدرا می‌گوید که روح به بدن مثالی تعلق می‌گیرد که توسط نفس ایجاد شده و در آخر این قول مطرح است که بدن به روح ملحق می‌شود و بدن اخروی منشا نفس و قایم به آن است که علامه طباطبایی(ره) با وجود پذیرش بیشتر اصول ملاصدرا در فلسفه در این بحث مخالف ایشان است و نظریه چهارم را اختیار می‌کند.
حجت الاسلام خوش صحبت با اشاره به این‌که بررسی مبانی انسان‌شناختی علامه از موضوعات مهم این مقاله است، گفت: دو ساحتی بودن انسان، اصالت نفس، مجرد و جاودان بودن روح، رابطه نفس و بدن و نقش بدن در هویت انسان، ضرورت حشربدن و کیفیت آن از مبانی و موضوعات دیگاه علامه در انسان‌شناختی است که در این مقاله به بررسی و تبیین آن پرداخته‌ایم.
وی با طرح بحث رابطه بدن دنیوی و اخروی بیان داشت: اگر بگوییم که بدن اخروی عین بدن دنیوی است و یا اگر بگوییم که مثلیت دارند هر کدام اشکالاتی دارد که علامه مطرح می‌کند و در پایان خود ایشان ملاکی برای رفع شبهات مطرح می‌کنند که ریز مباحث در این مقاله آورده شده است و همچنین علامه در بحث ضرورت حشر بدن می‌فرماید که حش کامل است و اشیاء با تمام وجودشان محشور می‌شوند که انسان هم با بدنش حشری کامل خواهد داشت که البته توضیح تفصیلی و دیگر ادله ایشان در مقاله حاضر قابل مطالعه است.
این محقق معارف دینی در پایان گفت:‌علامه با وجود این‌که روش تفسیر قرآن به قرآن را اختیار کرده است اما در موضوع اثبات جاودانگی نفس متاثر از آموزه‌های فلسفی مباحث خود را طرح می‌کند.

 

 

  • دکتر اسماعیل سلطانی : تمثل فرشته در شکل انسان ار دیدگاه علامه طباطبایی(ره)

تمثل فرشته در شکل انسان ار دیدگاه علامه طباطبایی(ره) عنوان مقاله دیگری بود که دکتر اسماعیل سلطانی به ارائه آن پرداخت.
وی با اشاره به این‌که برای درک بهتر تمثل فرشتگان آشنایی با حقیقت و ماهیت فرشته لازم است، ابراز داشت: در باب ماهیت فرشتگان دو دیدگاه مطرح شده که بیشتر محدثین فرشته‌ها را جسم لطیف نورانی متشکل از اشکال مختلف می‌دادند و بر این مطلب به اجماع تمسک کرده‌اند و در مقابل حکما فرشتگان را موجوداتی غیر مادی و مجرد تعریف کرده‌اند.
این محقق معارف دینی در ادامه افزود: علامه طباطبایی(ره) نظر دوم را اختیار کرده ومعتقد هستند که در روایات و احادیث تصریح به جسمانیت فرشته نشده  و همچنین اجماعی در این موضوع حاصل نیست و  بر فرض تحقق در مسایل اعتقادی حجیت اجماع محل تامل است و از سوی دیگر ایشان با استناد به برخی آیات مانند آیاتی که ویژگی‌های فرشتگان را بیان کرده، فرشته را موجودی مجرد معرفی می‌کند.
وی با اشاره به این‌که در باورعلامه تمثل فرشته به شکل انسان به چهار حالت ممکن است، گفت: انقلاب ماهیت به این معنا که فرشتگان از حالت ملکوتی خود به حالت جسمانی تبدل پیدا کرده باشند، اولین نظریه‌ای است که علامه نمی‌پذیرند و رد می‌کنند.
حجت الاسلام سلطانی تغییر شکل به این معنا که جسم لطیف در شکل جسم غیر لطیف ظهور پیدا کند دومین حالت تبدل فرشته به انسان معرفی و خاطرنشان می‌کند: این حالت را هم علامه نمی‌پذیرند و حقیقت این نظریه را به نظر اول همان انقلاب ماهیت برمی‌گرداند.
وی با بیان این‌که حلول فرشته در قالب انسان همانند حلول هوا در یک ظرف را سومین حالت برشمرد و گفت: این نظریه هم در نگاه علامه مردود است و ایشان نظریه چهارم یعنی تصرف در قوه ادراک طرف مقابل را انتخاب می‌کنند و معتقد هستند که تصرف به اینگونه است که فرشته با حفظ ذات و حقیقت خود در ورای صورت ادراکی در بینایی طرف مقابل به صورت انسان حاضر می‌شود و بر این مطلب شواهدی هم ذکر می‌کنند از جمله این‌که با وجود تمثل هنوز در آیه اطلاق کلمه فرشته شده است.

 

 

 

  • لگنهاوسن: فردی که ذوب در عشق خداوند شود بدون هیچ مصلحتی کار او اخلاقی خواهد بود

دکتر محمد لگنهاوسن، نیز در دومین روز همایش مقاله‌ای انگلیسی با عنوان «AllAmah on Faith Andvirtue » ارایه کرد.
او در این مقاله این موضوع را مطرح کردند که چطور ممکن است یک فعل اخلاقی انجام دهیم که هم خود فعل برای مهم باشد و به نیت خود این کار انجام دهیم و هم از سوی دیگر هدف برای ما مهم و محوری باشد خصوصا اگر این هدف در اسلام اخروی هم است؟
پاسخ این سوال در مقاله انگلیسی به صورت مفصل بیان شده است که به طور خلاصه علامه هدف را به سه بخش دنیوی، اخروی و ذات خداوند تقسیم کرده و می‌فرماید که فردی که ذوب در عشق خداوند شود بدون هیچ مصلحتی کار او اخلاقی خواهد بود.

 

 

 

  • مبانی جری و تطبیق از دیدگاه علامه طباطبایی(ره)

«مبانی جری و تطبیق از دیدگاه علامه طباطبایی(ره)» عنوان آخرین مقاله ارائه شده در نوبت صبح دومین روز اندیشه های بین المللی علامه طباطبایی بود که توسط دکتر شادی نفیسی ارائه شد.
او با اشاره به این‌که جری از نگاه علامه به معنای تطبیق کلام با مصادیق است، گفت: قاعده جری قاعده تفسیری برگرفته از آموزه‌های اهل بیت است که کانون توجه علامه بوده و پس از ایشان در تحلیل دسته‌ای از روایات تفسیری مورد توجه محققان شیعه قرار گرفته و البته علامه به صورت جدی این قاعده را کاربردی ساخته است.
استادیار دانشگاه تهران اعتقاد به جاودانگی پیام و خطاب قرآن را اولین و مهمترین مبنای علامه در قاعده جری معرفی کرد و افزود: برخورداری قرآن از سطوح و لایه‌های متعدد معنایی دومین مبانی این قاعده است که بر این اساس علامه مواردی را که مصداق بودنش در درجه‌ای از خفاء قرار دارد را به عنوان محتمل ذکر می‌کند.
او مرجعیت علمی ایمه و نفش تعلیمی امامان را دو مبنای دیگر قاعده جری برشمرد و گفت: اهل بیت اذهان را هدایت می‌کنند و روش فهم درست از قرآن را به بشر یاد می‌دهند و به همین جهت تعیین مصادیق اهل بیت توقیفی نبوده و به هیچ وجه به همین مصادیق منحصر نمی‌شود و بلکه در روایات از باب نمونه و برای فهم بهتر مصادیقی مشخص می‌گردد.
خانم نفیسی عدم تحریف قرآن، اصل بودن عمومیت آیه و دلالت لفظ بر جری را از دیگر مبانی قاعده جری دانست و اظهار داشت: بر این اساس روایاتی که موهم تحریف هستند را علامه تاویل به قاعده جری می‌برد.
او با تاکید بر این‌که در نگاه علامه قاعده جری دارای ضوابط  و شرایط است و از سوی دیگر با تفسیر هم تفاوت دارد، ابراز داشت: در قاعده جری سیاق آیه و شان و زمان نزول بر خلاف تفسیر لحاظ نمی‌شود و بدون رعایت این دو اصل آیه به صورت فرا مکانی و زمانی تبیین می‌گردد.

 

 

 

  • ارائه گزارش کمیسیونهای تخصصی

در نوبت عصر دومین روز اندیشه های بین المللی علامه طباطبایی در المیزان چهار مقاله با عناوین«رویکردها در تعلیم و تربیت ارزشها از منظر علامه طباطبایی» توسط حجت الاسلام رهنمایی، «اعجازالقرآن؛ دراسه مقارنه بین آراء المتقدمین و رای العلامه الطباطبایی» توسط دکتر خوله مهدی شاکر از عراق، مقاله انگلیسی توسط نصرالدین محمد از اندونزی و «المیزان و مساله اعتباریات» توسط دکتر پارسانیا ارائه شد.
همچنین کمیسیونهای تخصصی به ارائه گزارش پرداختند و در پایان به مقالات برگزیده هدایایی اهدا شد.

 

منبع:گذار


ارسال دیدگاه

در صورتی که تمایل دارید با شناسه خود پیام ارسال نمایید،‌
لطفا به حساب کاربری خود وارد شوید .