کانت می خواست علم و دین را آشتی دهد/ منشأ نزاع علم و دین چیست؟

اسماعیل علیخانی
۱۹ اسفند ۱۳۹۲

 بخشی از سخنرانی دکتر علیخانی در نشست علمی «چالش‌های علم جدید برای ادیان» را به نقل از مهر ملاحظه می نمایید. این سخنرانی به همت گروه ادیان و عرفان مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران، عصر دوشنبه ۲۸ بهمن‌ ماه در سالن نشست‌های مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران برگزار شد. می توانید فایل صوتی جلسه را نیز از قسمت دریافت فایل دریافت نمایید.

 alikhani

 

علم و دین تا قرن ۱۶ و ۱۷ از هم جدا نبودند بلکه در کنار هم و با هم بودند. اما براساس کشفیاتی که در دنیای غرب به وجود آمد علمی تحت عنوان ساینس یا علوم تجربی به وجود آمد. این علم هم از جانب خودش هم از جانب کسانی که متولی دین مسیحیت بودند مشکلاتی به وجود آورد.

 

 

عده ای از کلیسائیان با دانشمندان برخورد بدی کردند و از طرف دیگر عده ای از علم سوء استفاده کردند و علم را به ماتریالیسم، بعد به پوزیتویسم و بعد به ساینتیسم تقلیل داده و بعد به الحاد روی آوردند. این چنین شد که عالمان علم جدید خواستند بین این دو آشتی برقرار کنند.

 

 

در رابطه اهمیت علم و دین همین بس که دانشمندان امروز می گویند قرن ۲۱ قرن صحبت از رابطه آینده یعنی علم و دین است و می توان درباره این دو صحبت کرد. وایتهد یکی از فیلسوفان معاصر غربی می گوید گزاف نیست که درباره وضعیت آینده علم و دین می توانند قضاوت کننده باشند. از این رو آشتی دادن ایندو ضروری است. آشتی این دو و نشستن بر سر یک میز و معامله با همدیگر امروزه از ضروریات است. هرچند از دل علم جدید الحاد بیرون آمد و در گذشته الحاد فقط حالت مدافعانه داشت یعنی الهیون استدلال می کردند و الحادیون فقط می گفتند این استدلال شما را قبول ندارم ولی امروز ملحدان هم برای عقیده خود استدلال می آورند.

 

 

یک تعریف علم تعریف روانشناسی از آن است همان باور و یقینی که درباره چیزی داریم. یک تعریفش معرفت شناسی است؛ باور صادق موجه. یک معنایش عرفی است؛ مجموعه ای از اطلاعاتی که در یک علم جمع می شوند ولی معنای رایجش که با دین درگیری پیدا می کند ساینتیسم است علمی که روش بدست آوردنش مشاهده است و از راه تجربه حسی به دست می آید. این تعریف است که کشف و شهود و فلسفه را علم به حساب نمی آورد و باعث دعوای بین علم و دین شده است.

 

 

دین هم چند تعریف دارد. به معنی کیش و آئین و باور است. «لکم دینکم ولی الدین»، هر کس برای خود یک دینی دارد. یک معنا به معنی ادیان آسمانی است و بقیه ادیان دروغین است. دین آسمانی است که باعث کمال می شود بقیه ادیان منحرف هستند. یک معنی هم معنی لغوی است «مالک یوم الدین» مالک روز جزاست. در آکادمیک منظور از دین یک سری اعتقادات احکام و قوانین است که از سوی دین آسمانی ای است که خدای واحدی دارد مثل اسلام. یا مسیحیت.

 

 

 عده ای گفتند با علم می شود بهشت شدادی که خدا وعده داده در همین زمین ساخت توانایی علم را به رخ کشیدند. کم کم علمگرایی و ماتریالیسم به وجود آمد نتیجه اش استدلال گرایی شد و پوزیتویسم به وجود آمد و بعد شک گرایی هیوم و هابز روند ساینتیسم را بوجود آورد و از علوم تجربی به علوم اجتماعی رسیدند که این علوم را باید ببینند که اثبات یا ابطال پذیر هستند یا نه.

 

 

کانت می خواست بین علم و دین را آشتی دهد. در قرن ۱۸ و ۱۹ پوزیتویستهای منطقی را داریم اینها می گویند حرف زدن درباره خدا بی معنا و پوچ است. و الحاد به اوج خود رسید. اما کم کم از قرن ۲۰ به بعد این جریان الحادی فروکش کرد و از هجمه اش کاسته شد به همین خاطر ملحدان عقب نشینی کردند. امروز ایندو آمدند بر سر آشتی و نشستن بر سر یک میز و معامله با هم هستند.

 

 



ارسال دیدگاه

در صورتی که تمایل دارید با شناسه خود پیام ارسال نمایید،‌
لطفا به حساب کاربری خود وارد شوید .