سخنرانی حجت الاسلام میرباقری درباره نسبت دین و تکنولوژی (۱)

حجت الاسلام میرباقری
۸ مهر ۱۳۹۲

این فایل تصویری قسمت نخست سخنرانی حجت الاسلام میرباقری درباره نسبت دین و تکنولوژی است که در سلسله نشست های غرب پژوهی و اندیشه اسلامی در دانشگاه رضوی برگزار شده است.

برای دریافت و نمایش فایل میتوانید بر روی تصویر کلیک کنید.

Mirbagheri

حجت الاسلام میرباقری در این سخنرانی تاکید می کنند که در تحلیل تکنولوژی مدرن باید به این نکته توجه کرد که این تکنولوژی برای دستیابی به آن هدفی است که بعد از رنسانس دنبال شده است؛ بهره وری بیشتر انسان از طبیعت.

به گفته ایشان، این نگرش به طبیعت موجب شده است که برای دستیابی به این هدف -یعنی دستیابی به رفاه بیشتر- آرام آرام فلسفه ها و دانشها و سپس فناوری ها و صنعت و انقلاب صنعتی شکل بگیرد و زمینه بهره وری بیشتر انسان فراهم شود. در این نگاه احساس می شود رابطه انسان با طبیعت -آن هم برای دستیابی به رفاه بیشتر- اصل است و تکنولوژی هم تامین کننده همین رابطه و فراهم کننده این رفاه بیشتر هست. درواقع ماهیت تکنولوژی از یک سو به نگرش انسان به طبیعت و به خودش برمیگردد. اگر انسان احساس کرد طبیعت منبعی در اختیار خودش است و باید آن را در اختیار بگیرد تا به لذت بیشتری برسد آرام آرام تکنولوژی خاص و توسعه خاصی شکل میگیرد.

 رئیس فرهنگستان علوم در ادامه میگویند: به دنبال تامین رابطه انسان با طبیعت است که مساله اخلاق مطرح میشود. اگر انسانها به دنبال رفاه بیشتر و تامین رفاه باشند -به خصوص با رویکرد به آزادی های فردی و اصالت آزادی های فردی و منافع فردی- طبیعی است که درگیر یک نزاع  بی پایان برسر تامین رفاه شخصی و قدرت طلبی میشود. در قدم بعد مساله اخلاق مطرح میشود تا این نزاع بی پایان را به نوعی مسالمت آمیز حل کند. یعنی اخلاق ابزاری میشود برای حل منازعات اجتماعی ای که مبتنی بر این بینش پیدا شده اند و عواطف را به گونه ای سامان می دهد که به همین مسیر توسعه کمک کند ومنتهی به آن شود.

حجت الاسلام میرباقری معتقدند،  به دنبال این موضوع است که موضوع نظام های سیاسی مطرح می شود. زیرا بر اساس این نگاه توسعه تکنولوژی ناشی از نگرش خاص در مورد انسان و طبیعت است که در این نگرش نه طبیعت یک موجود زنده دارای شعور و دارای آغاز و فرجام است که بر آن  تدبیری حاکم می باشد، و نه برای انسان آرمانی فراتر از لذت و رفاه مادی درنظر می گیرد.

بنابراین تکنولوژی ای شکل میگیرد که متعرض طبیعت می شود و به دنبال این است که طبیعت را متناسب با آرمانهای انسان شکل دهد -بدون اینکه هیچ حدومرزی برای برخورد با طبیعت قائل باشد و طبیعت منبع و ابزاری برای تامین حل نیازمندی های انسان میداند.

از طرف دیگر ایشان بر این باورند، انتقال این تکنولوژی بدون انتقال این فرهنگ و انسانشناسی خاصی که دارد، به مجموعه هماهنگی منتهی نخواهد شد.

اما اگر بخواهیم از این طرف نگاه کنیم (یعنی نگاه دینی و اسلامی) قاعدتا آنچه اول است تکامل قدرت اجتماعی انسان درارتباط با خداوند متعال است. یعنی رابطه انسان با طبیعت اصل نیست، بلکه رابطه انسان با خدا اصل است -هم در حوزه فردی هم اجتماعی .

یعنی تکامل رابطه انسان با خدا مبدا تکامل قدرت میشود و مبتنی بر این تکامل قدرت، روابط اجتماعی و اخلاق باید شکل بگیرد و مبتنی بر تکامل اخلاق و روابط اجتماعی میان انسانها، تکنولوژی ها شکل میگیرند. یعنی انقلاب تکنولوژیک متاخر ازاخلاق و اخلاق متاخر از ارتباط انسان با خداست. یعنی پرستش محور تکامل اجتماعی است و محورتکامل اخلاق اجتماعی نیز محور توسعه تکنولوژی است.

بنابراین تکامل اجتماعی به تکامل رابطه انسان با طبیعت تعریف نمیشود. بلکه تکامل انسان با خدا مبدا تکامل اجتماعی است و تکامل اجتماعی هم نیاز به تکامل در اخلاق دارد و تکامل در اخلاق هم به دنبال خودش نوعی فناوری هایی را ایجاد میکند که بستر توسعه بهره وری ما در مسیرِ آن اخلاق و تکامل اجتماعی می باشند.


ارسال دیدگاه

در صورتی که تمایل دارید با شناسه خود پیام ارسال نمایید،‌
لطفا به حساب کاربری خود وارد شوید .