نزاع علم و دین، محصول تصور ناصحیح از نسبت علم و دین

آیت الله جوادی آملی
۲۲ مرداد ۱۳۹۲

جوادی آملیسال هاست که نزاع علم که محصول عقل است و دین که رهاورد وحی است، اذهان بسیاری را به خود مشغول داشته است. این نزاع محصول تصوری ناصواب از نسبت علم و دین و بر این اندیشه استوار است که علم در مقابل دین است و آنچه را دین می‏ گوید، علم می‏ تواند نفی کند. اموری نیز وجود دارد که علم آن را اثبات و دین آن را انکار می‏ کند…

 
اینکه تعیین نسبت عقل و علم برخاسته از آن، و دین که محصول وحی است و تبیین جایگاه عقل در هندسه معرفت دینی به حلّ این تعارضِ خیالی و رفع توهم جدایی و تقابل علم و دین می‏ انجامد، از آن رو است که علم خود محصول عقل است و نه عقل در برابر حس و تجربه است و نه مقصود ما از عنوان «عقل و دین» بررسی نسبت خصوص عقل تجریدی محض که در فلسفه مطلق متبلور می‏ شود، با دین است. علم تجربی، ریاضیات، علوم فلسفی، کلامی و عرفانی همگی با عقل تأمین می‏شوند و عنوان عقل همه این علوم متفاوت را فرامی‏ گیرد.

 
براین پایه، بررسی نسبت عقل و دین به حلّ تعارض موهوم علم و دین مدد می‏ رساند و نشان می‏ دهد که چون عقل در برابر نقل است؛ نه در برابر دین و خارج از قلمرو معرفت دینی، علم و معرفت علمی، خارج از حوزه معرفت دینی نیست تا سخن از تعارض علم و دین و ترجیح یکی بر دیگری مثلاً جمود بر نقلِ دینی و طرد علم و یا رکون به علم و وانهادن دین به میان آید، بلکه عقل غیر تجریدی که عهده ‏دار شناخت تجربی طبیعت است در صورتی که معرفتی توأم با قطع یا طمأنینه در اختیار نهد، هرچند به سر حدّ یقین و قطع منطقی و برهانی نرسد، در هندسه معرفت دینی جای می‏ گیرد و نقاب از چهره خلقت و «فعل خداوند» برمی‏ افکند، همچنان که نقلِ معتبر (کتاب و سنّت) در غالب موارد، پرده از چهره «قول و گفته خداوند» باز می‏ گیرد. و هر دو (عقل و نقل) پرده‏ دار حریم معرفت دینی‏ اند و هیچ‏کدام از دیگری پرده‏ دری نمی‏ کنند.

 

(آیت الله جوادی آملی؛ بخشی از پیش درآمد «منزلت عقل در هندسه معرفت دینی»)


ارسال دیدگاه

در صورتی که تمایل دارید با شناسه خود پیام ارسال نمایید،‌
لطفا به حساب کاربری خود وارد شوید .