مسیر دستیابی و تحقق علم دینی

آیت الله مصباح یزدی
۱۵ تیر ۱۳۹۲

Mesbah3پیشرفت علم و رسیدن به نتایج مطمئن تر و یقینی تر مرهون این است که در گام اول، برای اثبات بسیاری از مسائل مورد نیاز، از روش هایی غیر از روش تجربه حسی استفاده کنیم. نمونه بارز چنین مسائلی، اثبات اصل علیت و بطلان تصادف (به معنای تحقق معلول بدون علت) است. با وجود آن که این اصل زیربنای همه علوم تجربی است و بدون آن هیچ عملی قادر به کشف قوانین علمی نخواهد بود، ولی خود این اصل با تجربه قابل اثبات نیست؛ زیرا روش تجربی فقط با حسیات سروکار دارد، در حالی که بحث ما درباره ماورای حس است.
 
اثبات راه دیگری برای معرفت، ما را وارد حوزه مسائل معرفت شناسی می کند. در این علم باید بررسی شود که اصولا چند راه برای شناخت وجود دارد، اعتبار آنها در چه حدی است، حقیقت عقل و شهود چیست، آیا آن چه انبیا به عنوان وحی الهی ادعا کرده اند می تواند منبع شناخت باشد یا نه و…
 
گام دوم آن استکه یک هستی شناسی تحقیقی داشته باشیم و اصول هستی شناختی مورد نیاز در حوزه علوم را در آنجا حل و فصل کنیم. مسائلی از قبیل اینکه آیا هستی در ماده و روابط مادی میان پدیده ها خلاصه می شود، یا موجودات غیرمادی (مجرد) هم وجود دارند، درصورت وجود موجودات غیرمادی، چه رابطه ای میان آنها با پدیده های مادی برقراراست، آیا همه موجودات غیرمادی از یک سنخ هستند یا در میان آنها نیز تفاوت ها و سلسله مراتبی وجود دارد… این سنخ مسائل در شاخه ای از دانش به نام متافیزیک (فلسفه اولی، الهیات بالمعنی الاعم) مورد بحث و کنکاش واقع می شود.
 
درگام سوم، اثبات هستی و چیستی موضوع هر علم باید در دستور کار قرارگیرد. یک فیزیک دان باید پیش از ورود به مباحث فیزیکی، وجود جهان فیزیکی را اثبات کند، و درباره ویژگی ها و مولفه های موجودات این جهان به درجه ای از یقین و اطمینان علمی برسد، درغیراین صورت، هرچه در فیزیک می پژوهد نقشی بر آب یا حبابی یا تهی را می ماند که در نهایت چیزی از آن باقی نمی ماند.
 
درعلوم انسانی هم، یک محقق باید انسان را درست بشناسد، ابعاد وجودیش را مورد توجه قرار دهد، تعامل و فعل و انفعالات موجود میان بدن و روح را درست درک کند و مورد توجه قرار دهد. این دسته از مسائل غالبا در «فلسفه علوم» مورد بحث و گفتگو قرار می گیرند، و برای این کار، از استدلال های عقلی و شهودهای عرفانی (روش های تجربه روحی) بهره برده می شود تا بتوان، به عنوان مثال، وجود روح و ارتباطش با بدن را به درستی تبیین کرد.

 

(محمدتقی مصباح یزدی؛ رابطه علم و دین؛ ص ۳۹)


ارسال دیدگاه

در صورتی که تمایل دارید با شناسه خود پیام ارسال نمایید،‌
لطفا به حساب کاربری خود وارد شوید .