منشأ اختلاف روش در علوم مختلف

آیت الله شهید مرتضی مطهری
۲ اردیبهشت ۱۳۹۲

همه علوم از لحاظ سبک تحقیق و روش تفکر، یکسان نیستند، زیرا هرچند همگی محصول اندیشه و فعالیت فکری و عقلانی هستند، ولی سبک فعالیت و تحقیق در همه جا یکسان نیست. در برخی موارد باید راه عمل و آزمایش خارجی زا پیش گرفت و در برخی موارد، باید تنها به مشاهده و احساس پرداخت و در برخی وارد باید مشاهده حضوری نفسانی را وجهه همت قرار داد و در برخی موارد باید اسلوب برهان و قیاس عقلی را به کار انداخت، و در برخی موارد یکی از این راه ها و در برخی موراد دیگر، بیش از یک راه مورد استفاده قرار می گیرد.

 

مطلب اصلی در این است که چرا در هر علم و فنی، از اسلوب خاص باید پیروی نمود نه از اسلوبی دیگر؟

 

به عقیده ما اختصاص یک علم به اسلوب و روش معیّن، از ناحیه موضوع آن سرچشمه می گیرد؛ زیرا اسلوب و روش فکری خاص هر علمی عبارت است از یک نوع ارتباط فکری خاصی که بین انسان و موضوع آن علم باید برقرار شود و بدیهی است که نوع ارتباط فکری بین انسان و شیئی از اشیاء بستگی دارد به نجوه وجود و واقعیت آن شیء؛ مثلا اگر شیئی از نوع اجسام است، ناچار باید ارتباط جسمانی و مادی بین انسان و آن شیء برقرار شود و احساس و آزمایش عملی، همان ارتباط مادی است که دستگاه فکری با اشیاء پیدا می کند، و اگر آن شیء وجود نفسانی دارد، باید به مشاهده حضوری و نفسانی که یگانه وسیله ارتباط ذهن با آن شیء است، پرداخته شود، و اگر آن شیء کیفیت عقلانی دارد، یعنی حقیقتی که عقل با اعمال قوه انتزاع، آن را یافته است، باید با سبک قیاس و برهان و تحلیل عقلانی مورد بررسی قرار گیرد.

 

پس استقلال و امتیاز یک علم از علم دیگر و اختصاص اسلوب تحقیق خاص هر علمی، ناشی از ناحیه موضوع آن علم است؛ و در واقع موضوع هر علم و فنی، نماینده استقلال و تعیین کننده روش و اسلوب تحقیق آن علم است.

 

(مطهری مرتضی؛ اصول فلسفه و روش رئالیسم جلد ۳؛ ص ۲۸)

 

تفصیل بحث در کتاب مذکور بیان شده است.


ارسال دیدگاه

در صورتی که تمایل دارید با شناسه خود پیام ارسال نمایید،‌
لطفا به حساب کاربری خود وارد شوید .