جستارهایی درباره «رئالیسم انتقادی» و علوم اجتماعی ۲

محمد جوادفر
۱ اردیبهشت ۱۳۹۲

۲- رئالیسم انتقادی و علیت

مانع اصلی دیگر در توسعه روش مؤثر در علوم اجتماعی مربوط به بحث علّیت و فهم از آن است. « علّیت » در آثار تبیینی ها موضوع نظم ها و قاعده مندی ها در روابط بین رویدادها یا حوادث است .  البته هر چیزی غیر از این و اینکه بدون الگوهای قاعده مند و منتظم ، چیزی جز شرح هایی از مقولات دلبخواه فرعی ( تخیلات و خیال بافی ) در اختیارمان نخواهد بود ، یک برداشت از علیت است که خود موضوع مورد ادعا و بررسی است . لذا تحلیل درباره علیت ، عمده نکته ای است که می تواند یکی از وجوه ممیزه علوم اجتماعی تبیینی ها و رئالیست ها باشد . اما برداشت رئالیست ها  از علیت چنین است که به طور کلی رئالیسم، الگویی است که در آن موضوعات و روابط اجتماعی نیرویی علّی دارند که ممکن است نظم ها و انتظام ها را تولید کنند و ممکن است تولید نکنند، و این که روابط اجتماعی و موضوعات آن می تواند جدا و مستقل از این قاعده مندی ها و قانون مندی ها  قابل تحلیل باشند را جایگزین الگوی قاعده مندی تبیینی می کند. به همین دلیل، به روش های کمی برای کشف و ارزیابی قاعده مندی ها اهمیت کمتری می دهد و به روش های تثبیت ماهیت کیفی موضوعات و روابط اجتماعی که ساز و کارهای علّی به آن وابسته اند، اهمیت بیشتری می دهد.

 

دانشمندان علوم اجتماعی بدون استثنا با موقعیت هایی مواجه اند که در آن بسیاری از  رویدادها به یکباره و هم زمان استمرار می یابند و جدایی سازی فرایندهای خاص برای آزمون آن ها امکان پذیر نیست. نکته ای که عالمان علوم طبیعی به راحتی در دسترس و امکان پذیرشان است .

 

این چند بُعدی بودن کمابیش خاص موضوعات علوم اجتماعی است. وظیفه ارزیابی ماهیت فرایندهای سازنده موجودات و پدیده های اجتماعی بدون آنکه امکان داشته باشد که جداگانه آن ها را آزمود، فشار عظیمی را بر امر انتزاع (عمل شناسایی مؤلفه های خاص و تأثیر آن ها ) و کشف عوامل موثر در آن وارد می سازد.

 

بنابراین، در این جا دیدگاه گسترده ای از روش اتخاذ خواهد شد که تصریح شیوه های «تبیین و فهم» باشد و مسائلی چون ماهیت انتزاع و موضوعات آشنای طرح تحقیق و روش های تحلیل را پوشش دهد. در نتیجه، زمینه ی بحث، همپوشانی بین روش، نظریه ی اجتماعی و فلسفه علوم اجتماعی است .

 

ادامه دارد ….


ارسال دیدگاه

در صورتی که تمایل دارید با شناسه خود پیام ارسال نمایید،‌
لطفا به حساب کاربری خود وارد شوید .