معرفی مقاله از عقل قدسی تا عقل ابزاری

هادی بیات
۲۱ بهمن ۱۳۹۱

مقاله از عقل قدسی تا عقل ابزاری نوشته  استاد حمید پارسانیا است. قبلا در معرفی مقاله «علم دینی از منظر حکمت اسلامی» مقداری به معرفی ایشان پرداختیم. افزون بر آن باید اشاره کرد که ایشان متولد ۱۳۳۷ در شهر مشهد هستند. شاید بتوان گفت تمرکز اصلی مطالعاتی ایشان فلسفه (و نیز عرفان) و جامعه شناسی است. درس اسفار ایشان ( که چند سالی است به جلد سوم اسفار اختصاص یافته) هر روز صبح ساعت ۷ در فیضیه مدرَس حضرت معصومه (سلام الله علیها) برقرار است. البته غرب شناسی، فلسفه غرب، تاریخ اندیشه و انقلاب اسلامی از سایر حوزه هایی است که به تناسب خطوط اصلی پژوهشی پیش گفته دنبال می شود. جناب آقای پارسانیا در چند سال اخیر که مباحث علم شناسانه و تحول در علوم انسانی محل بحث واقع شده است مقالات عمده ای در این باب تدوین کرده و منتشر نموده اند. کتاب های «علم و فلسفه»، «روش  انتقادی حکمت صدرایی»، «سنت، ایدولوژی، علم» از جمله کتبی هستند که شامل مقالاتی در این حوزه می باشند.

 
از جمله مهمترین این مقالات مقاله از عقل قدسی تا عقل ابزاری است. این مقاله ابتدائا در کنفرانس مشترک مسلمانان و منونایت ها در سال ۲۰۰۰ در تورنتو کانادا ارائه شد و سپس در فصلنامه علوم سیاسی درج گردید و نهایتا جزء مقالات کتاب روش شناسی انتقادی حکمت متعالیه در دسترس قرار گرفت. این مقاله به مقوله بسیار مهم عقلانیت و انواع مختلف آن می پردازد. بی گمان مساله عقلانیت و لایه ها و مراتب آن از مهمترین مسایل تمامی تمدنها و نحله های فکری و فرهنگی به شمار می رود. شاید بتوان با اندکی تسامح تمامی چالشها و در گیری های فکری را به پذیرش یا رد (یا تاکید زیاد و در مقابل کم توجهی به) مرتبه یا مراتبی از عقلانیت دانست. به تعبیر خود آقای پارسانیا:

 
«عقلانیت لایه ها و ابعاد متعددی دارد و هر جامعه بسته به اینکه از کدام بعد و لایه بهره مند شود، فرهنگ و تمدنی خاص پیدا می کند»

 
در این مقاله به یازده کاربرد و اصطلاح عقلانیت ( که ناظر به ابعاد و سزوح مختلف ان نیز می باشد) پرداخته شده و نهایتا چگونگی مساله عقلانیت در دنیای مدرن مورد بحث قرار گرفته و سیر تحولی آن بررسی گردیده است. اصطلاحات مختلفی که در این مقاله مورد بررسی قرار گرفته عبارتند از : عقل ابزاری، عقل متافیزیکی، عقل نظری، عقل عملی، عقل مفهومی، عقل شهودی، عقل قدسی، عقل عرفی،عقل کلی،عقل جزئی، عقل تجربی. ناگفته پیدا ست که همه این اصطلاحات نسبت به هم متباین نیستند و برخی با بعضی دیگر همپوشانی داشته و یا اختلافشان ناظر به کاربرد و نه حقیقت آنها است.

 
گرچه جا داشته و دارد که به خاطر اهمیت فوق العاده این بحث، استاد در یک بحث تفصیلی به بسط و تبیین این مقاله بپردازند اما همین بررسی مختصر نیز نکات بسیاری را روشن می کند. شاید بتوان این مقاله و خاصه نتیجه ای که از آن درباب عقلانیت اسلامی برداشت می شود را مغز و لب کتاب «منزلت عقل در هندسه معرفت دینی» آیت الله جوادی دانست. به هر صورت مطالعه این مقاله و خصوصا دقت در بخشهای مختلف آن می تواند جمع بندی بسیار خوبی از محل نزاع اسلام و مدرنیته (و بلکه سایر جریانهای فکری) در اختیار بگذارد. هرچند ممکن است برای دوستانی که تازه با این مباحث آشنا شده اند قدری ثقیل باشد که صبر و دقت و مطالعات جنبی دیگر (خصوصا سایر مقالات جناب آقای پارسانیا و نیز کتاب عام دینی جناب دکتر سوزنچی) را می طلبد.


۲ دیدگاه تا کنون.

  1. parvazi گفت:

    با سلام متاسفانه فایل مقاله از عقل قدسی تا عقل ابزاری قابلیت دانلود ندارد لطفا راهنمایی بفرمایید

ارسال دیدگاه

در صورتی که تمایل دارید با شناسه خود پیام ارسال نمایید،‌
لطفا به حساب کاربری خود وارد شوید .